26 Eylül 2020, Cumartesi

Demans - Bunama hastalığı

29 Ocak 2013, Salı

     


Prof. Dr. Nefati Kıylıoğlu

-Unutuyor doktor bey! 10 dakika evvel konuştuğumuz bir şeyi tekrar soruyor, eve gelenleri karıştırıyor, dışarı çıkmak istemiyor. Bakkala gitse bile alması gerekeni almadığı gibi, gelirken de evin yolunu karıştırıyor. Ben söylemeyince sabahları yüzünü bile yıkamıyor. Annemi tanıyamıyorum artık, o böyle değildi doktor bey!

Beyinde bilgi nasıl taşınır? Nasıl işlenir?
Beyin hücresini bildiğimiz bir yapıya benzetmek gerekirse toprağa ekilmiş soğan gibidir diyebiliriz. Gövdenin bir ucunda kökler, diğer ucunda yeşil taze dal!. Toprak kısmı beynin kabuk kısmına benzer, en dışta yer alır. Çok sayıda hücrenin toprak içindeki kökleri birbirine karışır. Uzantıları yeşil dalları ise gökyüzüne - beynin diğer yerlerine ve omuriliğe uzanır. Bu uzantılar ile hücreler birbirleri ile ilişki kurar. Bilginin taşınması bu ilişkiyi sağlayan uzantılar ile olur. Dış dünyadan beyine , beyinden dış dünyaya sürekli bir bilgi akışı vardır. Beyin kabuğundaki sinir hücresine ait bu gövdeler dışarıdan gelen bilgileri alır, onlara anlam verir, yanıt oluşturur ve bu bilgileri tekrar kullanmak üzere saklar. Her iş için özelleşmiş beyin kabuğu bölgeleri vardır.

Demans nedir? Nasıl ortaya çıkar? Neler olur?
Demans unutkanlık ile giden beynin küçülmesi durumudur. Unutkanlık hafıza ile ilişkili kabuk bölgesi sinir hücrelerinin ölmesi ya da bağlantıların kopması - bozulması ile olur. Yeni bilgiler bellekte depolanamaz. Önceleri masum görünen unutkanlıklar zamanla sorun olur. Yeni alınan bir hediye, saklanan para, konulan çorap bulunamaz. Açık unutulan kapılar, ocakta yanan yemekler, yemek lezzetindeki değişmeler, giyilen uyumsuz kıyafetler görülür. Yeni öğrenilenin kaybı, daha önce öğrenilenin de kaybına doğru ilerler. Bu sırada en eski hala yerindedir ve eski günler, eski anılardan bahsetmek revaçtadır. Kişinin sığındığı güvenli bir liman gibidir. Aradaki boşluklar sıkıntı yaratmaya başladığında ise yaşanmamış olaylar ile doldurulur.

Bellek ile ilişkili beyinin kabuk alanındaki bu yıkım diğer beyin bölgelerinde de olur. İsimleri - yüzleri hatırlama bozulur, hesap yapma yeteneği zayıflar, karar verme ve doğruyu bulma aşamaları zorlaşır, oda-ev-sokak-şehir ile ilişkili yön bilgisi kaybolur. Bir çocuğun "tuğlaları üst üste koyarak ördüğü bir duvar gibi büyüyen becerileri" kaşık - kalem tutma, kişisel temizlik - öz bakım, okuma - yazma - matematik, yön kavramı, karar verme - sorun çözme -yargılama - mecazı anlama, üstten tuğlaların tek tek alınması ve duvarın küçülmesi - yok olması ile sonuçlanır. Erişkin kişi giderek çocuk ve hatta bebek gibi olur.

Demans tek bir hastalık mıdır? Hangi hastalık ile karışabilir?
Son hali beynin yetersizliği olan farklı birkaç tane hastalık vardır. Bunlar arasında en sık görüleni Alzheimer hastalığıdır. Bu hastalıkta beyinde sinir hücrelerinde anormal protein yapıları birikir ve hücrelerin ölmesine neden olur. Yine hücreler arası bağlantılar da kopar.
Beyin damar tıkanması da beyinde kayba ve sonuçta beyin fonksiyon azalmasına yol açar. Alzheimer hastalığından farkı kötüleşmenin yavaş yavaş değil, basamak basamak ortaya çıkmasıdır. Damar tıkanması ve kötüleşme, sonra bir başka damar tıkanması ve yeni bir kötüleşme...
Depresyon en sık karışan hastalıktır. Üzgün ruh hali dikkatin dağılmasına, belleğin bozulmasına yol açar. Unutkanlık ile giden diğer hastalıklar arasında tiroid bezinin az çalışması, B12 vitamini yetersizliği, beyin zarlarının arasına olan kanamalar sayılabilir ve bunlar düzeltilebilir unutkanlık sorunlarına yol açar. Hemen her hastada öncelikle bu nedenlere bakılır ve var ise düzeltilir.

Demans tanısı için hangi doktora gitmek gerekir? Nasıl tedavi edilir?
Demans tanısı için öncelikle Nöroloji hekimine başvurmak gerekir. Bellek ve diğer beyin kabuğu fonksiyonları gerek öykü ve gerekse de yapılan testler ile ortaya konur. Aile öyküsü, kan testleri ve beyin görüntüleme yöntemleri kullanılarak doğru tanıya ulaşılır.

Bunama yapan hastalıkların kesin tedavisi bugün için yoktur. Sadece Alzheimer hastalığında hastalık gidişini yavaşlatan tedaviler bulunur. Bu ilaçların kullanılması kişilerin normal hayata uyumunu kolaylaştırır. Zaman içerisinde huzursuzluk, hırçınlık, şüphecilik, hayal görme davranışları da gözlenebilir. Uygun tedaviler ile düzelebilen bu durumlar bize sona doğru yaklaşmakta olduğumuzu hatırlatır. Yine bu hastalarda her tür ilaç tedavisi yakın bir şekilde takip edilmeli, mümkün olduğu kadarı ile çoklu ilaç tedavisinden kaçınılmalıdır.



Yazarın Tüm Yazıları
Yaşlılık ve sağlıklı yaşam 25 Mart 2014, Salı
Serebellar hemoraji - Beyincik kanaması 18 Mart 2014, Salı
Damar iltihaplanması - Vaskülit 11 Mart 2014, Salı
Behçet Hastalığı 4 Mart 2014, Salı
Beyin ölümü 25 Şubat 2014, Salı
İnsan sağlığı ve bilgi üretimi 18 Şubat 2014, Salı
Apraksi - Hareketin yapılamaması 11 Şubat 2014, Salı
Spinoserebellar ataksi 28 Ocak 2014, Salı
Epilepsi ve cerrahisi 21 Ocak 2014, Salı
Servikal spondilotik myelopati 14 Ocak 2014, Salı
Temporal arteritis 7 Ocak 2014, Salı
Kapı - Duvar 2 Ocak 2014, Perşembe
Göz felci (Gözde hareket kaybı) 24 Aralık 2013, Salı
Paraneoplastik sendrom 17 Aralık 2013, Salı
Düşük el (Radiyal sinir felci) 10 Aralık 2013, Salı
Status Epileptikus (Nöbet fırtınası) 3 Aralık 2013, Salı
Beynin sağ ve sol yarısı 26 Kasım 2013, Salı
Beyin tümörü ve nöbet geçirme 19 Kasım 2013, Salı
Hekimlikte hastalığı tanıma ve zaman 5 Kasım 2013, Salı
Normal basınçlı hidrosefali (Beynin su toplaması) 26 Ekim 2013, Cumartesi
Ben Multipl Skleroz (MS) hastası mıyım? 11 Ekim 2013, Cuma
İlaçlar ve vücudumuz 1 Ekim 2013, Salı
Beyin ve beyin zarlarının iltihaplanması 17 Eylül 2013, Salı
Davranışlar ve sağlığımız 12 Eylül 2013, Perşembe
Göz hareketleri ve bozuklukları 3 Eylül 2013, Salı
Dirsekte sinir sıkışması - Kubital Tünel Sendromu 20 Ağustos 2013, Salı
Göz kapağı düşmesi - Blefaroptozis 14 Ağustos 2013, Çarşamba
Sınırlar ve canlılık 6 Ağustos 2013, Salı
Siyatik sinir etkilenmesi. 30 Temmuz 2013, Salı
Pozisyon değişmesi ile ortaya çıkan baş dönmesi - BPPV 23 Temmuz 2013, Salı
Sıcaklık, ısı ve bedenimiz 16 Temmuz 2013, Salı
Damar sertliği - Ateroskleroz 10 Temmuz 2013, Çarşamba
Uyku ve baş ağrısı 3 Temmuz 2013, Çarşamba
Sinir çalışma bozukluğu - Periferik Nöropati 26 Haziran 2013, Çarşamba
Beyin çalışmasının yetmezliği - Deliryum 19 Haziran 2013, Çarşamba
Yutma bozukluğu - Disfaji 12 Haziran 2013, Çarşamba
Geçici Bellek Kaybı 4 Haziran 2013, Salı
Ortostatik hipotansiyon 15 Mayıs 2013, Çarşamba
Kulak çınlaması - Tinnitus 7 Mayıs 2013, Salı
Kore - Sydenham koresi 30 Nisan 2013, Salı
Vitamin B12 ve sinir sistemi 23 Nisan 2013, Salı
Doğa, vücudumuz ve enerji dönüşümleri 16 Nisan 2013, Salı
Uykudaki davranış bozuklukları - Parasomniler 11 Nisan 2013, Perşembe
Amyotrofik Lateral Skleroz - ALS 3 Nisan 2013, Çarşamba
Beynimiz ve yaşlanma 27 Mart 2013, Çarşamba
Myelopati - Omurilik etkilenmesi 2 19 Mart 2013, Salı
Myelopati - Omurilik etkilenmesi - 1 11 Mart 2013, Pazartesi
Akut distoni - İlaç ile ortaya çıkan kasılma durumu 5 Mart 2013, Salı
Hemifasiyal spazm - Yüzde ve gözde istenmeyen kasılma durumu 27 Şubat 2013, Çarşamba
Tiroid bezi ve göz hastalığı 23 Şubat 2013, Cumartesi
Ağrı - Beş duyunun cezalandırıcısı 6 Şubat 2013, Çarşamba
Demans - Bunama hastalığı 29 Ocak 2013, Salı
Yalancı tümör sendromu (Psuedotumor cerebri) 22 Ocak 2013, Salı
Karotis damarı daralması - Şah damarı darlığı 15 Ocak 2013, Salı
Uykusuzluk - İnsomni 8 Ocak 2013, Salı
Parkinson hastalığı ve cerrahi tedavisi 1 Ocak 2013, Salı
Bel ağrısı 24 Aralık 2012, Pazartesi
Uykuda nefes durması - Horlama 18 Aralık 2012, Salı
Bayılma (Senkop) 12 Aralık 2012, Çarşamba
Beyin kanaması ve yüksek tansiyon (Hipertansiyon) 4 Aralık 2012, Salı
Ağrı kesici kötüye kullanım baş ağrısı 29 Kasım 2012, Perşembe
Diyabetik nöropati (Şeker hastalığı ve sinir iltihabı) 20 Kasım 2012, Salı
Fibromyalji Sendromu 13 Kasım 2012, Salı
İnflamatuar myopatiler - (Dermatomyozit/Polimyozit) 7 Kasım 2012, Çarşamba
Myastenia Gravis 30 Ekim 2012, Salı
Akut inflamatuar demyelinizan nöropati - GBS (Guillain-Barre Sendromu) 23 Ekim 2012, Salı
Nöbet geçirme - Sara hastalığı (Epilepsi) 16 Ekim 2012, Salı
Optik Nörit 9 Ekim 2012, Salı
İnme - Stroke 3 Ekim 2012, Çarşamba
Botulinum toksini - Distoni 26 Eylül 2012, Çarşamba
Yanan ayaklar - Küçük lif nöropatisi 18 Eylül 2012, Salı
Yüz felci - Fasiyal paralizi 12 Eylül 2012, Çarşamba
Huzursuz Bacaklar Sendromu 4 Eylül 2012, Salı
Trigeminal nevralji 28 Ağustos 2012, Salı
Tek gözde ağrısız - ani görme kaybı (Amarozis Fugax) 21 Ağustos 2012, Salı
Parkinson Hastalığı 14 Ağustos 2012, Salı
El titremesi - Tremor 7 Ağustos 2012, Salı
Sinir Sıkışması - Karpal Tünel Sendromu 31 Temmuz 2012, Salı
Baş ağrısı - Migren (2. bölüm) 24 Temmuz 2012, Salı
Baş ağrısı - Migren (1. bölüm) 17 Temmuz 2012, Salı
Çift görme 10 Temmuz 2012, Salı
Baş dönmesi 3 Temmuz 2012, Salı
Prof. Dr. Kıylıoğlu Çine Madran’da 2 Temmuz 2012, Pazartesi