27 Kasım 2020, Cuma

Beynimiz ve yaşlanma

27 Mart 2013, Çarşamba

     


Prof. Dr. Nefati Kıylıoğlu
-Bir soru? Altın mı daha değerlidir yoksa geçen zamanınız mı?

Konu zaman! Geçen zaman! Birimi ise dakika, saat, yıl ya da bir ömür olabilir. Bu birimi değişebilen ve hala tam olarak ne olduğunu bilemediğimiz durum yani zaman bedenimizi nasıl etkiler? Hayatın alış - veriş olduğuna inandığımız bu yüzyılda acaba zaman bizden ne alır - bize ne verir?

Hareket edebilir olma ile başlayalım. Günümüzde sık kullanılan deyimi ile "mobil" olma insanın "olmaz ise olmaz" olan özelliklerinden biridir. Çocukluk ve gençlikte "düz duvar tırmanma" durumu geçen zaman ile birlikte azalır. Bu azalma hareket eden yapıların yıpranması (kemik - eklemler - kaslar) yanı sıra beyinin hareket hızını ayarlayan ya da hareketi yaptıran beyin bölgesinin hastalanması veya hareket sırasında çok gerekli destek yapılarının yetersiz çalışması ile ortaya çıkabilir (Akciğer - kalp - damarlar). Eklemlerdeki kireçlenme ya da kaslardaki erime; Parkinson hastalığı ya da felç olma gibi durumlar; astım, kronik bronşit ya da kalp yetmezliği gibi hastalıklar yukarıda saydığımız durumlara örnek olarak verilebilir. Hareketsiz kalma ile kişi kapalı bir çemberin içine girer. Hareketsizlik, karın içi yapılara baskının azalması ile bağırsakların az çalışmasına - kabızlığa, yatma ile sırtta ve kalçada oluşan yaralara, idrar yolu enfeksiyonlarına, oynamayan eklemlerde kireçlenme dediğimiz durumun artması ile ağrı oluşmasına ve yaşamı çekilmez hale getirmesine, bacak damarlarında pıhtı oluşmasına ve bu pıhtının da akciğeri tıkamasına, ateroskleroz dediğimiz damar tıkanması durumunun hızlanmasına, kilo almaya, uyku bozukluğuna, psikolojik bozukluğa kadar hemen her alanda olumsuzluklara yol açabilir. Hem beden ve hem de ruh bozulur. Özetle hareketsizlik her durumda sonucu beyni etkileyen bir dizi soruna yol açan kötü bir durumdur. Bu duruma düşmemek için "sürekli ve düzenli hareket edin ki hareketli kalın" mesajı vermek doğru olacaktır.

Bir diğer önemli konu "öğrenme ve bilme" durumudur. Bu özelliği sayısı milyarları bulan beyin hücrelerinin oluşturduğu iş bölümü ve bu işbölümü sonrasında elde edilen bilgilerin paylaşımı ortaya çıkarır. Beş duyu ile gelen biyolojik nitelikli bilgiler, beyinde kişinin yaşadığı çevrenin özelliklerine bağlı olarak ahlaki, dini ve sosyal kurallar çerçevesinde yorumlanır ve bir değer kazanır. Öğrenme sürecinde elde edilen bu değerler karar verme ve sonuç çıkarma basamaklarına yani bilme durumuna ulaşır. 10 yaşında doğruyu tam olarak bilemeyen çocuk, erişkinlikte 40 yaşında artık pek çok konuda doğruyu bilir ya da doğruyu bulabilir. Ancak ilerleyen zaman, erişkinin bilgelik durumunu "şöhretin yakalanıp sonra yitirilmesi gibi" ulaştığı zirveden geriye doğru indirmeye başlar. Beyinde iş bölümü yapmış hücrelerin sayısı hem azalır ve hem de bu hücreler birbirleri ile artık "sıkı fıkı olmak" durumundan vazgeçmişlerdir. Her grup kendi içinde yaşamlarını sürdürür. Oysa beyin de toplum gibi birbirine muhtaçtır. Bir diğerinin halinden diğeri haberdar olmalı ve gerekirse biri birine yardım etmelidir. İlişkilerin kopması bilgeliğini zirve noktasında kolaylıkla yapılabilen değerlendirme, yorumlama ve karar verme süreçlerini artık yavaş işleyen ve hatta tam olarak ta yapılamayan işler sınıfına sokar. Hatırlama yiter. Hatırlama yitince de kıyaslama ve karar vermeye giden yol kapanır. Çıkılan basamaklar geriye doğru inilir. Koca adamlar ve kadınlar küçücük çocuklar gibi olur. Bunama - denen demans zamanın bize bıraktığı bir alış-veriş ürünüdür.

Bir diğer konu bilimin ve teknolojinin olanaklarını yeterli ve etkili bir şekilde kullanma durumudur. Bu nereden çıktı demeyin! Yukarıda hareket etme ve bilme durumundan bahsettik. Sağlıklı ve huzurlu bir hayat için bu iki durumun son ana kadar devam ettirilebilmesi çok önemlidir. Bu yüzden 5 duyu sorunları - görme için ameliyatlar ya da gözlükler, duyma için cihazlar -, eklem sorunları ve kemik erimesi ile ilişkili durumların önlenmesi ya da tedavisi, kilo alma- yüksek tansiyon - şeker hastalığı - uykuda nefes durması gibi hastalıklar ile yapılan mücadele, kısacası düzenli tedavi uygulaması uygun davranışlar olacaktır. İlaçların etki mekanizmalarında görev alan karaciğer, böbrek gibi organlar da zaman içinde değişim geçirir ve ilaca yanıtlar farklılaşır. Etki azalması ya da tersine artması olur. Doz ve ilaç alım zamanını değiştirmek gerekebilir. Bunu bilmek ve ona göre tedavi kullanmak gereklidir. "Damlaya damlaya göl olur" atasözünü destekler nitelikte, zaman içinde biriken hastalıklar ve kullanılması gereken ilaç sayısındaki artış, bir ilacın diğer ilaç ile etkileşime girmesine, yan etkilerin ya da beklenmedik etkilerin ortaya çıkmasına neden olabilir. Bu gibi durumlar için hekim - hasta bilgi paylaşımı mutlak gerekli ve en üst düzeyde olmalıdır.

Yaşlanma sürecinde zamanın etkilerini yaşamak kaçınılmazdır. Her alanda hareketi koruyarak ve zamana uyum sağlayarak bu dönemi mutlu ve huzurlu geçirmek mümkündür. 


Yazarın Tüm Yazıları
Yaşlılık ve sağlıklı yaşam 25 Mart 2014, Salı
Serebellar hemoraji - Beyincik kanaması 18 Mart 2014, Salı
Damar iltihaplanması - Vaskülit 11 Mart 2014, Salı
Behçet Hastalığı 4 Mart 2014, Salı
Beyin ölümü 25 Şubat 2014, Salı
İnsan sağlığı ve bilgi üretimi 18 Şubat 2014, Salı
Apraksi - Hareketin yapılamaması 11 Şubat 2014, Salı
Spinoserebellar ataksi 28 Ocak 2014, Salı
Epilepsi ve cerrahisi 21 Ocak 2014, Salı
Servikal spondilotik myelopati 14 Ocak 2014, Salı
Temporal arteritis 7 Ocak 2014, Salı
Kapı - Duvar 2 Ocak 2014, Perşembe
Göz felci (Gözde hareket kaybı) 24 Aralık 2013, Salı
Paraneoplastik sendrom 17 Aralık 2013, Salı
Düşük el (Radiyal sinir felci) 10 Aralık 2013, Salı
Status Epileptikus (Nöbet fırtınası) 3 Aralık 2013, Salı
Beynin sağ ve sol yarısı 26 Kasım 2013, Salı
Beyin tümörü ve nöbet geçirme 19 Kasım 2013, Salı
Hekimlikte hastalığı tanıma ve zaman 5 Kasım 2013, Salı
Normal basınçlı hidrosefali (Beynin su toplaması) 26 Ekim 2013, Cumartesi
Ben Multipl Skleroz (MS) hastası mıyım? 11 Ekim 2013, Cuma
İlaçlar ve vücudumuz 1 Ekim 2013, Salı
Beyin ve beyin zarlarının iltihaplanması 17 Eylül 2013, Salı
Davranışlar ve sağlığımız 12 Eylül 2013, Perşembe
Göz hareketleri ve bozuklukları 3 Eylül 2013, Salı
Dirsekte sinir sıkışması - Kubital Tünel Sendromu 20 Ağustos 2013, Salı
Göz kapağı düşmesi - Blefaroptozis 14 Ağustos 2013, Çarşamba
Sınırlar ve canlılık 6 Ağustos 2013, Salı
Siyatik sinir etkilenmesi. 30 Temmuz 2013, Salı
Pozisyon değişmesi ile ortaya çıkan baş dönmesi - BPPV 23 Temmuz 2013, Salı
Sıcaklık, ısı ve bedenimiz 16 Temmuz 2013, Salı
Damar sertliği - Ateroskleroz 10 Temmuz 2013, Çarşamba
Uyku ve baş ağrısı 3 Temmuz 2013, Çarşamba
Sinir çalışma bozukluğu - Periferik Nöropati 26 Haziran 2013, Çarşamba
Beyin çalışmasının yetmezliği - Deliryum 19 Haziran 2013, Çarşamba
Yutma bozukluğu - Disfaji 12 Haziran 2013, Çarşamba
Geçici Bellek Kaybı 4 Haziran 2013, Salı
Ortostatik hipotansiyon 15 Mayıs 2013, Çarşamba
Kulak çınlaması - Tinnitus 7 Mayıs 2013, Salı
Kore - Sydenham koresi 30 Nisan 2013, Salı
Vitamin B12 ve sinir sistemi 23 Nisan 2013, Salı
Doğa, vücudumuz ve enerji dönüşümleri 16 Nisan 2013, Salı
Uykudaki davranış bozuklukları - Parasomniler 11 Nisan 2013, Perşembe
Amyotrofik Lateral Skleroz - ALS 3 Nisan 2013, Çarşamba
Beynimiz ve yaşlanma 27 Mart 2013, Çarşamba
Myelopati - Omurilik etkilenmesi 2 19 Mart 2013, Salı
Myelopati - Omurilik etkilenmesi - 1 11 Mart 2013, Pazartesi
Akut distoni - İlaç ile ortaya çıkan kasılma durumu 5 Mart 2013, Salı
Hemifasiyal spazm - Yüzde ve gözde istenmeyen kasılma durumu 27 Şubat 2013, Çarşamba
Tiroid bezi ve göz hastalığı 23 Şubat 2013, Cumartesi
Ağrı - Beş duyunun cezalandırıcısı 6 Şubat 2013, Çarşamba
Demans - Bunama hastalığı 29 Ocak 2013, Salı
Yalancı tümör sendromu (Psuedotumor cerebri) 22 Ocak 2013, Salı
Karotis damarı daralması - Şah damarı darlığı 15 Ocak 2013, Salı
Uykusuzluk - İnsomni 8 Ocak 2013, Salı
Parkinson hastalığı ve cerrahi tedavisi 1 Ocak 2013, Salı
Bel ağrısı 24 Aralık 2012, Pazartesi
Uykuda nefes durması - Horlama 18 Aralık 2012, Salı
Bayılma (Senkop) 12 Aralık 2012, Çarşamba
Beyin kanaması ve yüksek tansiyon (Hipertansiyon) 4 Aralık 2012, Salı
Ağrı kesici kötüye kullanım baş ağrısı 29 Kasım 2012, Perşembe
Diyabetik nöropati (Şeker hastalığı ve sinir iltihabı) 20 Kasım 2012, Salı
Fibromyalji Sendromu 13 Kasım 2012, Salı
İnflamatuar myopatiler - (Dermatomyozit/Polimyozit) 7 Kasım 2012, Çarşamba
Myastenia Gravis 30 Ekim 2012, Salı
Akut inflamatuar demyelinizan nöropati - GBS (Guillain-Barre Sendromu) 23 Ekim 2012, Salı
Nöbet geçirme - Sara hastalığı (Epilepsi) 16 Ekim 2012, Salı
Optik Nörit 9 Ekim 2012, Salı
İnme - Stroke 3 Ekim 2012, Çarşamba
Botulinum toksini - Distoni 26 Eylül 2012, Çarşamba
Yanan ayaklar - Küçük lif nöropatisi 18 Eylül 2012, Salı
Yüz felci - Fasiyal paralizi 12 Eylül 2012, Çarşamba
Huzursuz Bacaklar Sendromu 4 Eylül 2012, Salı
Trigeminal nevralji 28 Ağustos 2012, Salı
Tek gözde ağrısız - ani görme kaybı (Amarozis Fugax) 21 Ağustos 2012, Salı
Parkinson Hastalığı 14 Ağustos 2012, Salı
El titremesi - Tremor 7 Ağustos 2012, Salı
Sinir Sıkışması - Karpal Tünel Sendromu 31 Temmuz 2012, Salı
Baş ağrısı - Migren (2. bölüm) 24 Temmuz 2012, Salı
Baş ağrısı - Migren (1. bölüm) 17 Temmuz 2012, Salı
Çift görme 10 Temmuz 2012, Salı
Baş dönmesi 3 Temmuz 2012, Salı
Prof. Dr. Kıylıoğlu Çine Madran’da 2 Temmuz 2012, Pazartesi