3 Aralık 2020, Perşembe

Beyin ve beyin zarlarının iltihaplanması

17 Eylül 2013, Salı

     


Prof. Dr. Nefati Kıylıoğlu

-Başım ağrıyor diyordu. Akşama doğru ateşi çıktı. Sonrasında giderek daha dalgın hale geldi. Uyandırmakta zorlanıyorduk. İşte o an çok korkunç bir şey oldu. Birden kasılmaya başladı, dişleri kenetlendi, mosmor oldu, ölüyor sandık. Hemen 112 ile acil servise geldik. Düzelir mi doktor bey?

 

Kafatası nasıl bir yapıdır? Bu yapı beyini nasıl korur? Beyin omurilik sıvısı nerededir?

Beyin birbirine sıkı bir şekilde yapışmış kemik kabuk içinde yaşar. Yumuşak yapısını ancak bu kemik örtü saklayabilir. Bu kalın ve sert örtünün altında 3 tane zar yapısı vardır ve bunlar da beynin etrafını sararlar. Kalın olan dış zar kemik yapının içini 4 ayrı bölüme ayırır. Orta hattan inen kısım beyni sağ ve sol diye ikiye ayırırken, zeminde yer alan kısım beyni üst ve alt diye ikiye ayırır. Beynin etrafını saran iç zar en ince olandır. En iç ile en dış arasında bir zar daha bulunur ki bu çok önem taşır. Bu zar ile beyni saran zar arasında beyni besleyen damar yapıları ve beyin omurilik sıvısı bulunur. Damarlar bu sıvının içinde yüzer. Bu zarlar destek verme görevi yanında bir bariyer görevi de görür. Saçlı deri ve kemikte oluşan zedelenmeler ve enfeksiyonlar zarları geçmeden beyine ulaşamazlar.

 

Beyin omurilik sıvısı nereden üretilir ve neden değerlidir? Bel sıvısı olarak bilinen bu sıvıyı almak tehlikeli midir?

Beyin omurilik sıvısı beyin içinde bulunan boşluklarda üretilir. İçten dışa doğru delik ve kanallar içinden geçer, zarların arasına dolar. Buradan da süzülerek kana karışır. Boşluk içinde ve zarların etrafında yaklaşık bir su bardağı kadar sıvı bulunur. Bu sıvı sabit değildir ve günde 4 kez değişir. Su içinde hareket ne kadar yavaş olur bilirsiniz. İşte beyin de baş hareketleri sırasında bu yastık görevi gören sıvı nedeniyle yavaş hareket eder. Kemik yapıya çarparak zarar görmez. Ancak bu günlük hayattaki çarpmalar için geçerlidir. "Hızın yüksek olduğu" trafik kazalarında yastık sistemi yetersiz kalır, beyin sert kemiğe çarparak zedelenir. Ayrıca bu sıvı sayesinde beyin olduğundan daha hafif hissedilir.

 

Beyin omurilik sıvısı bel sıvısı adıyla da bilinir. Bu sıvı beynin hemen her tarafında bulunduğu için var olan değişiklikleri göstermede çok değerlidir. Beyin kanaması, beyin ve zarlarının iltihaplanması durumlarında bize doğru ve hızlı bilgi sağlar. Kanama gözle bakmakla hemen, iltihaplanma da mikroskopla bakma sonrasında tanınır. Yine Multipl Skleroz (MS) hastalığı sırasında beyinde üretilen antikor dediğimiz maddelerin miktarını saptamak için de bu sıvı araştırılır. Kolay, basit ve tehlike içermeyen bir yöntem olmasına rağmen halk arasında "sakat bırakır" gibi yanlış bir inanışa sahiptir.

 

Beyin iltihaplanması nasıl olur? Beyin zarları neden iltihaplanır? Bu iki durum farklı mıdır? Nasıl tanınır ve tedavi edilirler?

Beyin iltihaplanması ansefalit adı ile bilinir. Virüs ya da bakteri adı bilinen mikroplar, kan damarları aracılığı ile beyine gelir ve yerleşirler. Kanda normalde mikrop bulunmaz. Ancak hastalıklar sırasında kana karışır ve organlara dağılım gösterirler. Beyin iltihaplanması öncesi gribal enfeksiyon olması sık gözlenen bir durumdur. Beyin iltihaplanmasında bir diğer yol ise burundaki koku duyusunu alan sinir yoludur. Bu sinir aracılığı ile uçuk hastalığına neden olan virüsün akrabaları beyine girer ve ciddi beyin iltihaplanması yapar. Sıklıkla da hasar bırakırlar.

 

Beyin zarı iltihaplanması ise menenjit adı ile bilinir. Menenjit mikropları da benzerdir. Yüz ve saçlı derideki sivilce, çıban ve yaraların sıkılmaması, üzerine bastırılmaması önerilir. Çünkü toplar damarlar aracılığı ile geriye, beyine giderek zarlara yayılım gösterebilirler.

 

Her iki durumda da kişinin uyanıklık hali etkilenir, ateş olur. Zarlar hassas hale geldiği için de baş ağrısı kaçınılmazdır. Ense hareketleri çok fazla ağrı verdiği için boyun kıpırdatılmaz, ayaklar karına çekilir. Nörolojik muayene, beyin görüntüleme yöntemleri, bel sıvısı incelemesi doğru tanı koymada yeterli olurken, tedavinin belirlenmesi için de gereklidir.

 

Geçmeyen baş ağrısı, ateş ve uyuklama hali varlığında mutlaka bir nöroloji hekimine başvurulmalıdır. "Bel sıvısı aldırmaktan değil geç kalmaktan korkmak" gerekir.

 



Yazarın Tüm Yazıları
Yaşlılık ve sağlıklı yaşam 25 Mart 2014, Salı
Serebellar hemoraji - Beyincik kanaması 18 Mart 2014, Salı
Damar iltihaplanması - Vaskülit 11 Mart 2014, Salı
Behçet Hastalığı 4 Mart 2014, Salı
Beyin ölümü 25 Şubat 2014, Salı
İnsan sağlığı ve bilgi üretimi 18 Şubat 2014, Salı
Apraksi - Hareketin yapılamaması 11 Şubat 2014, Salı
Spinoserebellar ataksi 28 Ocak 2014, Salı
Epilepsi ve cerrahisi 21 Ocak 2014, Salı
Servikal spondilotik myelopati 14 Ocak 2014, Salı
Temporal arteritis 7 Ocak 2014, Salı
Kapı - Duvar 2 Ocak 2014, Perşembe
Göz felci (Gözde hareket kaybı) 24 Aralık 2013, Salı
Paraneoplastik sendrom 17 Aralık 2013, Salı
Düşük el (Radiyal sinir felci) 10 Aralık 2013, Salı
Status Epileptikus (Nöbet fırtınası) 3 Aralık 2013, Salı
Beynin sağ ve sol yarısı 26 Kasım 2013, Salı
Beyin tümörü ve nöbet geçirme 19 Kasım 2013, Salı
Hekimlikte hastalığı tanıma ve zaman 5 Kasım 2013, Salı
Normal basınçlı hidrosefali (Beynin su toplaması) 26 Ekim 2013, Cumartesi
Ben Multipl Skleroz (MS) hastası mıyım? 11 Ekim 2013, Cuma
İlaçlar ve vücudumuz 1 Ekim 2013, Salı
Beyin ve beyin zarlarının iltihaplanması 17 Eylül 2013, Salı
Davranışlar ve sağlığımız 12 Eylül 2013, Perşembe
Göz hareketleri ve bozuklukları 3 Eylül 2013, Salı
Dirsekte sinir sıkışması - Kubital Tünel Sendromu 20 Ağustos 2013, Salı
Göz kapağı düşmesi - Blefaroptozis 14 Ağustos 2013, Çarşamba
Sınırlar ve canlılık 6 Ağustos 2013, Salı
Siyatik sinir etkilenmesi. 30 Temmuz 2013, Salı
Pozisyon değişmesi ile ortaya çıkan baş dönmesi - BPPV 23 Temmuz 2013, Salı
Sıcaklık, ısı ve bedenimiz 16 Temmuz 2013, Salı
Damar sertliği - Ateroskleroz 10 Temmuz 2013, Çarşamba
Uyku ve baş ağrısı 3 Temmuz 2013, Çarşamba
Sinir çalışma bozukluğu - Periferik Nöropati 26 Haziran 2013, Çarşamba
Beyin çalışmasının yetmezliği - Deliryum 19 Haziran 2013, Çarşamba
Yutma bozukluğu - Disfaji 12 Haziran 2013, Çarşamba
Geçici Bellek Kaybı 4 Haziran 2013, Salı
Ortostatik hipotansiyon 15 Mayıs 2013, Çarşamba
Kulak çınlaması - Tinnitus 7 Mayıs 2013, Salı
Kore - Sydenham koresi 30 Nisan 2013, Salı
Vitamin B12 ve sinir sistemi 23 Nisan 2013, Salı
Doğa, vücudumuz ve enerji dönüşümleri 16 Nisan 2013, Salı
Uykudaki davranış bozuklukları - Parasomniler 11 Nisan 2013, Perşembe
Amyotrofik Lateral Skleroz - ALS 3 Nisan 2013, Çarşamba
Beynimiz ve yaşlanma 27 Mart 2013, Çarşamba
Myelopati - Omurilik etkilenmesi 2 19 Mart 2013, Salı
Myelopati - Omurilik etkilenmesi - 1 11 Mart 2013, Pazartesi
Akut distoni - İlaç ile ortaya çıkan kasılma durumu 5 Mart 2013, Salı
Hemifasiyal spazm - Yüzde ve gözde istenmeyen kasılma durumu 27 Şubat 2013, Çarşamba
Tiroid bezi ve göz hastalığı 23 Şubat 2013, Cumartesi
Ağrı - Beş duyunun cezalandırıcısı 6 Şubat 2013, Çarşamba
Demans - Bunama hastalığı 29 Ocak 2013, Salı
Yalancı tümör sendromu (Psuedotumor cerebri) 22 Ocak 2013, Salı
Karotis damarı daralması - Şah damarı darlığı 15 Ocak 2013, Salı
Uykusuzluk - İnsomni 8 Ocak 2013, Salı
Parkinson hastalığı ve cerrahi tedavisi 1 Ocak 2013, Salı
Bel ağrısı 24 Aralık 2012, Pazartesi
Uykuda nefes durması - Horlama 18 Aralık 2012, Salı
Bayılma (Senkop) 12 Aralık 2012, Çarşamba
Beyin kanaması ve yüksek tansiyon (Hipertansiyon) 4 Aralık 2012, Salı
Ağrı kesici kötüye kullanım baş ağrısı 29 Kasım 2012, Perşembe
Diyabetik nöropati (Şeker hastalığı ve sinir iltihabı) 20 Kasım 2012, Salı
Fibromyalji Sendromu 13 Kasım 2012, Salı
İnflamatuar myopatiler - (Dermatomyozit/Polimyozit) 7 Kasım 2012, Çarşamba
Myastenia Gravis 30 Ekim 2012, Salı
Akut inflamatuar demyelinizan nöropati - GBS (Guillain-Barre Sendromu) 23 Ekim 2012, Salı
Nöbet geçirme - Sara hastalığı (Epilepsi) 16 Ekim 2012, Salı
Optik Nörit 9 Ekim 2012, Salı
İnme - Stroke 3 Ekim 2012, Çarşamba
Botulinum toksini - Distoni 26 Eylül 2012, Çarşamba
Yanan ayaklar - Küçük lif nöropatisi 18 Eylül 2012, Salı
Yüz felci - Fasiyal paralizi 12 Eylül 2012, Çarşamba
Huzursuz Bacaklar Sendromu 4 Eylül 2012, Salı
Trigeminal nevralji 28 Ağustos 2012, Salı
Tek gözde ağrısız - ani görme kaybı (Amarozis Fugax) 21 Ağustos 2012, Salı
Parkinson Hastalığı 14 Ağustos 2012, Salı
El titremesi - Tremor 7 Ağustos 2012, Salı
Sinir Sıkışması - Karpal Tünel Sendromu 31 Temmuz 2012, Salı
Baş ağrısı - Migren (2. bölüm) 24 Temmuz 2012, Salı
Baş ağrısı - Migren (1. bölüm) 17 Temmuz 2012, Salı
Çift görme 10 Temmuz 2012, Salı
Baş dönmesi 3 Temmuz 2012, Salı
Prof. Dr. Kıylıoğlu Çine Madran’da 2 Temmuz 2012, Pazartesi