6 Aralık 2020, Pazar

İlaçlar ve vücudumuz

1 Ekim 2013, Salı

     


Prof. Dr. Nefati Kıylıoğlu

-Şeker hastasıyım ben! Doktor bana 3 kutu ilaç verdi. Mutlaka düzenli kullan yoksa hastalığın düzelmez dedi. İlk bir – iki gün kullandım ama bir şey değişmedi. İş - güç var, hapı almayı unutuyorum. Bir dönem ağır – aksak devam ettim. Ama net bir fayda görmeyince bıraktım. Sadece yediğime içtiğime dikkat ediyorum. Kendi kendimin doktoru oldum! İyi yapmışım değil mi?

İlaç nedir? Nasıl etki eder? Nasıl kullanılmalıdır?

İlaç hastalığı engellemek ya da tedavi etmek için dışarıdan vücuda giren maddelere verilen isimdir. Giriş yolu ağız – mide barsak yolu, deri, göz ya da damar yolu olabilir. Verilen ilaç ağız yolu ile alındıktan sonra mide aracılığı ile ince barsaklara geçer. İnce barsaklardan emilen ilaçlar kana karışır ve karaciğer üzerinden geçerek tüm vücuda dağılır. Etkili olması gereken yere giderken, kan yolu ile gider ve kanda ulaştığı seviye önem taşır. Kan ilaç seviyesi az olduğunda istenen etki çıkmaz iken, fazla olduğunda da yan etkiler ortaya çıkar. Vücut içindeki ilaç ya gittiği yerde ilaç yıkım sistemleri tarafından yıkılarak etkisi hale getirilir ya da kanı temizleyen karaciğer ve böbrekler aracılığı ile vücuttan dışarı atılır. İlacın emilmesi, vücuda dağılması, gittiği yerde işe yaraması ve etkisiz hale gelmesi sonrasında dışarı atılması o ilacın kendi yapısına bağlıdır. Bazı ilaçlar 3-4 saat içinde bu sayılan süreci yaşarken, bazı ilaçların bu süreci geçmesi bir günü alır. Bu nedenle günde 4-6 kez kullanılan ilaçlar yanı sıra günde bir kez kullanılan ilaçlar görürüz. Önemli olan şey ilaç kan seviyesidir. İlacın kandaki seviyesi hep aynı seviyede tutulmaya çalışılır. Etkin seviyenin altına düşmesi etkinin de olmaması demektir. Hekimlerin hastalarına ısrarla vurguladığı “ilaçlarınızı zamanında alın” önerisi işte bu yüzden verilir.

İlaç yan etkisi neden ortaya çıkar? Neye dikkat etmek gerekir?

Ağız yolu ile alınan ilaç mideye girdiğinde mide asidi ile karşılaşır, parçalanmaya başlar. Bu aşamada bazı ilaçlar mide yüzeyini tahriş edebilir ve mide ağrısı yaşanabilir. Hatta bulantı ve kusma gibi durumlar da ortaya çıkabilir. İlacın emilmesi sonrasında karaciğerden geçerken, karaciğer yapısına zarar verebilir ve onun işleyişini bozabilir. Karaciğer vücutta hemen her şeyin hem yapılıp ve hem de yıkıldığı bir fabrika gibidir. Benzer olarak böbrekten süzülerek atılma sırasında böbreğe de zarar verebilirler. İlaç etki edeceği yere gittiğinde var olan sorunu çözerken, sağlam işleyen süreçleri de bozabilir. Çoklu ilaç kullanımları da sorun olabilir. Yeni alınan bir ilaç önceki ilacın yıkılma ve atılma süreçlerini etkileyebilir. Örneğin yıkılma sürecini yavaşlatır ise diğer ilacın kan ilaç seviyesi artacak ve toksik dediğimiz zararlı seviyelere çıkabilecektir. Bazen de yıkılma süreci ileri derecede hızlanır ve ilaç kanda etki edeceği düzeye hiç ulaşamaz. Yani alındığı halde etki etmez.

İlacın etki etme sürecinde kişinin çocuk, genç erişkin, hamile kadın ya da yaşlı olması, kilolu ya da zayıf olması da önemlidir. Yine kişinin kullandığı başka ilaçların olup olmadığı da dikkate alınır. Çünkü bu durumlarda ilacın vücuda girme – etki etme ve vücutta atılma süreçleri farklılık gösterir. Yani zayıfta farklı, yaşlıda farklı dozlarda ilaç kullanmak gerekir.

En korkulan yan etki hangisidir?

En korkulan yan etki ilacın allerjik reaksiyon göstermesidir. Allerjik reaksiyon vücudun ilaca karşı saniyeler içinde çok çabuk ve ciddi bir tepki vermesi durumudur. Özellikle yüz ve boyunda damar dışına – doku içine sıvı toplanması ortaya çıkar ve bu sıvı nefes yolundan havanın akciğerlere geçişini engeller. Havasızlık yani oksijensizlik te yaşam ile bağdaşan bir durum değildir. İlacın kişide allerji yapıp yapmayacağı bilinebilen bir durum değildir. Testi de yoktur. Ancak kişi genel olarak alerjik bir bünyeye sahip ise ilaçların bu kişide bu tür yan etki ortaya çıkarma olasılığı yüksektir. Hekimler bu yüzden her hastaya ---bilinen bir allerjiniz var mıdır?,- dokunan bir ilaç var mıdır? diye sorar. Hastanın da sorulmasa bile bu bilgileri hekime vermesi gerekliliği bulunur. İyi tedavi hekim ve hasta diyaloğu ile mümkündür. 



Yazarın Tüm Yazıları
Yaşlılık ve sağlıklı yaşam 25 Mart 2014, Salı
Serebellar hemoraji - Beyincik kanaması 18 Mart 2014, Salı
Damar iltihaplanması - Vaskülit 11 Mart 2014, Salı
Behçet Hastalığı 4 Mart 2014, Salı
Beyin ölümü 25 Şubat 2014, Salı
İnsan sağlığı ve bilgi üretimi 18 Şubat 2014, Salı
Apraksi - Hareketin yapılamaması 11 Şubat 2014, Salı
Spinoserebellar ataksi 28 Ocak 2014, Salı
Epilepsi ve cerrahisi 21 Ocak 2014, Salı
Servikal spondilotik myelopati 14 Ocak 2014, Salı
Temporal arteritis 7 Ocak 2014, Salı
Kapı - Duvar 2 Ocak 2014, Perşembe
Göz felci (Gözde hareket kaybı) 24 Aralık 2013, Salı
Paraneoplastik sendrom 17 Aralık 2013, Salı
Düşük el (Radiyal sinir felci) 10 Aralık 2013, Salı
Status Epileptikus (Nöbet fırtınası) 3 Aralık 2013, Salı
Beynin sağ ve sol yarısı 26 Kasım 2013, Salı
Beyin tümörü ve nöbet geçirme 19 Kasım 2013, Salı
Hekimlikte hastalığı tanıma ve zaman 5 Kasım 2013, Salı
Normal basınçlı hidrosefali (Beynin su toplaması) 26 Ekim 2013, Cumartesi
Ben Multipl Skleroz (MS) hastası mıyım? 11 Ekim 2013, Cuma
İlaçlar ve vücudumuz 1 Ekim 2013, Salı
Beyin ve beyin zarlarının iltihaplanması 17 Eylül 2013, Salı
Davranışlar ve sağlığımız 12 Eylül 2013, Perşembe
Göz hareketleri ve bozuklukları 3 Eylül 2013, Salı
Dirsekte sinir sıkışması - Kubital Tünel Sendromu 20 Ağustos 2013, Salı
Göz kapağı düşmesi - Blefaroptozis 14 Ağustos 2013, Çarşamba
Sınırlar ve canlılık 6 Ağustos 2013, Salı
Siyatik sinir etkilenmesi. 30 Temmuz 2013, Salı
Pozisyon değişmesi ile ortaya çıkan baş dönmesi - BPPV 23 Temmuz 2013, Salı
Sıcaklık, ısı ve bedenimiz 16 Temmuz 2013, Salı
Damar sertliği - Ateroskleroz 10 Temmuz 2013, Çarşamba
Uyku ve baş ağrısı 3 Temmuz 2013, Çarşamba
Sinir çalışma bozukluğu - Periferik Nöropati 26 Haziran 2013, Çarşamba
Beyin çalışmasının yetmezliği - Deliryum 19 Haziran 2013, Çarşamba
Yutma bozukluğu - Disfaji 12 Haziran 2013, Çarşamba
Geçici Bellek Kaybı 4 Haziran 2013, Salı
Ortostatik hipotansiyon 15 Mayıs 2013, Çarşamba
Kulak çınlaması - Tinnitus 7 Mayıs 2013, Salı
Kore - Sydenham koresi 30 Nisan 2013, Salı
Vitamin B12 ve sinir sistemi 23 Nisan 2013, Salı
Doğa, vücudumuz ve enerji dönüşümleri 16 Nisan 2013, Salı
Uykudaki davranış bozuklukları - Parasomniler 11 Nisan 2013, Perşembe
Amyotrofik Lateral Skleroz - ALS 3 Nisan 2013, Çarşamba
Beynimiz ve yaşlanma 27 Mart 2013, Çarşamba
Myelopati - Omurilik etkilenmesi 2 19 Mart 2013, Salı
Myelopati - Omurilik etkilenmesi - 1 11 Mart 2013, Pazartesi
Akut distoni - İlaç ile ortaya çıkan kasılma durumu 5 Mart 2013, Salı
Hemifasiyal spazm - Yüzde ve gözde istenmeyen kasılma durumu 27 Şubat 2013, Çarşamba
Tiroid bezi ve göz hastalığı 23 Şubat 2013, Cumartesi
Ağrı - Beş duyunun cezalandırıcısı 6 Şubat 2013, Çarşamba
Demans - Bunama hastalığı 29 Ocak 2013, Salı
Yalancı tümör sendromu (Psuedotumor cerebri) 22 Ocak 2013, Salı
Karotis damarı daralması - Şah damarı darlığı 15 Ocak 2013, Salı
Uykusuzluk - İnsomni 8 Ocak 2013, Salı
Parkinson hastalığı ve cerrahi tedavisi 1 Ocak 2013, Salı
Bel ağrısı 24 Aralık 2012, Pazartesi
Uykuda nefes durması - Horlama 18 Aralık 2012, Salı
Bayılma (Senkop) 12 Aralık 2012, Çarşamba
Beyin kanaması ve yüksek tansiyon (Hipertansiyon) 4 Aralık 2012, Salı
Ağrı kesici kötüye kullanım baş ağrısı 29 Kasım 2012, Perşembe
Diyabetik nöropati (Şeker hastalığı ve sinir iltihabı) 20 Kasım 2012, Salı
Fibromyalji Sendromu 13 Kasım 2012, Salı
İnflamatuar myopatiler - (Dermatomyozit/Polimyozit) 7 Kasım 2012, Çarşamba
Myastenia Gravis 30 Ekim 2012, Salı
Akut inflamatuar demyelinizan nöropati - GBS (Guillain-Barre Sendromu) 23 Ekim 2012, Salı
Nöbet geçirme - Sara hastalığı (Epilepsi) 16 Ekim 2012, Salı
Optik Nörit 9 Ekim 2012, Salı
İnme - Stroke 3 Ekim 2012, Çarşamba
Botulinum toksini - Distoni 26 Eylül 2012, Çarşamba
Yanan ayaklar - Küçük lif nöropatisi 18 Eylül 2012, Salı
Yüz felci - Fasiyal paralizi 12 Eylül 2012, Çarşamba
Huzursuz Bacaklar Sendromu 4 Eylül 2012, Salı
Trigeminal nevralji 28 Ağustos 2012, Salı
Tek gözde ağrısız - ani görme kaybı (Amarozis Fugax) 21 Ağustos 2012, Salı
Parkinson Hastalığı 14 Ağustos 2012, Salı
El titremesi - Tremor 7 Ağustos 2012, Salı
Sinir Sıkışması - Karpal Tünel Sendromu 31 Temmuz 2012, Salı
Baş ağrısı - Migren (2. bölüm) 24 Temmuz 2012, Salı
Baş ağrısı - Migren (1. bölüm) 17 Temmuz 2012, Salı
Çift görme 10 Temmuz 2012, Salı
Baş dönmesi 3 Temmuz 2012, Salı
Prof. Dr. Kıylıoğlu Çine Madran’da 2 Temmuz 2012, Pazartesi