6 Aralık 2020, Pazar

Gargan (Batı Karya Lavantası)

29 Mart 2012, Perşembe

     


Cihan Uyan

1994 yılında Aydın’ın güneyindeki Bafa Gölü’nün kuzey tarafındaki Beşparmak Dağları’nda Paleolitik çağdan kalma (m.ö. 10.000) kaya resimleri bulunmuştur. Kaya resimleri küçük mağaralar içerisinde yer alıyordu. Uzmanlar bu mağaraların dinsel amaçlarla kullanıldığını tahmin etmektedir. Bu mağaralardaki insan eli biçimindeki beşparmak motifleri bulunmuştur, bu motiflerde sadece kırmızı boya kullanılmıştı.

Söğüt özü Köyü yakınlarındaki motiflerin birinde karnı şişkin ( muhtemelen hamile) bir kadın resmi vardı. Kadının yanına bir bitki motifi de işlenmişti. Konunun uzmanları bu resimlerin bereket ayinlerini temsil ediyor olabileceğini tahmin ediyorlar.

Bu resimleri Türkiye’nin hatta Avrupa’nın tarihini değiştirecek kadar önem taşımaktaydılar.

Görüleceği üzere günümüzden 12 bin yıl önce Aydın yöresinin bitkileri kullanılarak bahar ayinleri yapılmaktaydı. Belki bu ritüel bitkisi Çinemiz dolaylarında yetişen endemik Loğsa otu ( Aristolochia hirta) beklide ÇİNE-GÖKBEL arasında yetişen tehlike altında olan ve çiçekleri Hindistan cevizi gibi kokan endemik harika Siklamen ( cyclamen mirable) idi. Ama bizim anlatacağımız bambaşka bir endemik bitki. Bahar aylarında Çinemiz makilikleri ve beşparmak dağlarını mor renge dönüştüren etrafa muhteşem kokular saçan endemik; Kayra Lavantasıdır. (Lavandula cariensis). Halkımızın Karabaş otu veya GARGAN olarak bildiği bu lavantamızın etkileyici mor çiçekleri ve hoş kokulu uçucu yağ içermesi onun binlerce yıldan bu yana törensel bir bitki olduğunu göstermektedir.

Günümüz Avrupa’sında lavanta o kadar çok sevilmektedir ki, bu bitki doğal olarak yetişmediği Orta Avrupa kentlerinde bile ev ve bahçelerin vazgeçilmez bir süs bitkisidir. Nedeni gayet basit; evlerini ve kentlerini mis gibi kokutmak için.

Peki, Anavatanı Türkiye olan bu lavanta bitkisiyle donatılmış kaç şehir sayabilirsiniz. Sayamazsınız çünkü Ege’nin batı illerinde özellikle Çine dağlarında yetişen Kayra Lavantasına (GARGAN) bu ülke insanı yabancılaşmıştır. Ne Muğla’da ne Aydın’da endemik çiçeklerimizin kullanıldığı bir park düzenlemesi bulamazsınız. Bu başta benim olmak üzere tüm park bahçeyle uğraşanların eksikliğidir.



Yazarın Tüm Yazıları
Çuha çiçeği 14 Mart 2013, Perşembe
Süs balıkları 5 Şubat 2013, Salı
Çoban Püskülü ( İleks) 23 Ocak 2013, Çarşamba
Nilüfer 15 Ocak 2013, Salı
Çalı Funda (Erica ) 2 Ocak 2013, Çarşamba
Melisa 14 Aralık 2012, Cuma
Hercai Menekşe ( Kelebek Çiçeği) 27 Kasım 2012, Salı
Tarihler boyu gül 22 Ekim 2012, Pazartesi
Çarkıfelek 6 Ekim 2012, Cumartesi
Fesleğen 29 Eylül 2012, Cumartesi
Tarçın 22 Eylül 2012, Cumartesi
Kabak 7 Eylül 2012, Cuma
Mersin 16 Ağustos 2012, Perşembe
Kaya Sarmaşığı (Hedera) 9 Ağustos 2012, Perşembe
Dut ağacı 2 Ağustos 2012, Perşembe
Alıç ağacı 26 Temmuz 2012, Perşembe
Meleklerin Meyvesi (Karpuz) 21 Temmuz 2012, Cumartesi
İLK YEMEK KİTABIMIZ (Melceü’t Tabbahin) 14 Temmuz 2012, Cumartesi
İlaç Yapımında Kullanılan Endemik Bitkilerimiz 7 Temmuz 2012, Cumartesi
Sıklamen 29 Haziran 2012, Cuma
Haseki Küpesi 22 Haziran 2012, Cuma
Ekinezya 1 Haziran 2012, Cuma
Oya Ağacı 25 Mayıs 2012, Cuma
Yeşil Yürekli Dev Adam Manisa Tarzanı 18 Mayıs 2012, Cuma
Manolya 11 Mayıs 2012, Cuma
Ağlayan Gelin (Fritillaria İmperiaris) 27 Nisan 2012, Cuma
Frezya (Mis Sümbülü) 20 Nisan 2012, Cuma
Nar 12 Nisan 2012, Perşembe
Petunya(Tütün Çiçeği) 6 Nisan 2012, Cuma
Gargan (Batı Karya Lavantası) 29 Mart 2012, Perşembe
Lale 23 Mart 2012, Cuma
Gülibrişim 16 Mart 2012, Cuma
Türkiye’nin endemik Böcekleri 9 Mart 2012, Cuma
Civanperçemi 1 Mart 2012, Perşembe
Zambak 17 Şubat 2012, Cuma
Süsen (İrin) 9 Şubat 2012, Perşembe
Kasımpatı 27 Ocak 2012, Cuma
Ağaçların transplantasyonu 20 Ocak 2012, Cuma
Sakız Ağacı 6 Ocak 2012, Cuma
Çiğdem 29 Aralık 2011, Perşembe
Zeytin 23 Aralık 2011, Cuma
Şifalı Bitkiler 2 Aralık 2011, Cuma
Leylak 25 Kasım 2011, Cuma
Nefes 18 Kasım 2011, Cuma
Gül 11 Kasım 2011, Cuma
Çam Ağacı 4 Kasım 2011, Cuma
Karanfil 28 Ekim 2011, Cuma
Açelya 14 Ekim 2011, Cuma
Defne Yaprakları 6 Ekim 2011, Perşembe
Orkide 28 Eylül 2011, Çarşamba
Dağlarından Yağ Ovalarından Bal Akar 23 Eylül 2011, Cuma
Begonvil 15 Eylül 2011, Perşembe
Ortanca 8 Eylül 2011, Perşembe
Sığla (Günnük) ağacı 25 Ağustos 2011, Perşembe
Çiçek'çe 18 Ağustos 2011, Perşembe
Uyan, “Çiçek’çe” ile Çine Madran’da 17 Ağustos 2011, Çarşamba